Chẩn đoán hội chứng de Quervain — test Finkelstein và siêu âm gân

Việc chẩn đoán de Quervain chính xác là bước quyết định trong quá trình điều trị hiệu quả căn bệnh này. Với tỷ lệ mắc cao ở các mẹ bỉm sữa và những người thường xuyên sử dụng tay, việc nhận biết sớm các dấu hiệu đặc trung sẽ giúp bạn có hướng xử trí kịp thời, tránh để bệnh tiến triển nặng gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến chức năng vận động.

Tầm quan trọng của việc chẩn đoán de Quervain chính xác

Chẩn đoán chính xác hội chứng de Quervain không chỉ đơn thuần là việc xác định tên gọi bệnh lý, mà còn là nền tảng để lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp. Nhiều trường hợp bị nhầm lẫn với các bệnh lý khác như viêm khớp ngón cái, gãy xương thuyền hay viêm gân khác, dẫn đến việc điều trị không hiệu quả, kéo dài thời gian khổ sở cho người bệnh.

Khi được chẩn đoán sớm và chính xác, hội chứng de Quervain có thể được điều trị hiệu quả bằng các phương pháp bảo tồn như nẹp cố định, thuốc chống viêm hay tiêm corticoid tại chỗ. Tuy nhiên, cần lưu ý rằng các biện pháp này chỉ thực sự hiệu quả với những trường hợp nhẹ hoặc giai đoạn sớm của bệnh.

Test Finkelstein – phương pháp chẩn đoán kinh điển

Test Finkelstein gốc (Finkelstein test)

Test Finkelstein gốc được thực hiện theo các bước cụ thể như sau:

• Bước 1: Bệnh nhân giữ ngón cái ở tư thế trung tính, không gập vào trong
• Bước 2: Bác sĩ hoặc người kiểm tra giữ chặt ngón cái, ngăn không cho nó di chuyển
• Bước 3: Bệnh nhân cố gắng gập cổ tay về phía xương trụ (ulnar deviation)
• Bước 4: Nếu xuất hiện đau nhói dọc theo rãnh giải phẫu (anatomical snuffbox), test được coi là dương tính

Test Eichhoff – biến thể phổ biến hơn

Test Eichhoff thực tế được sử dụng rộng rãi hơn trong lâm sàng, mặc dù thường bị gọi nhầm là test Finkelstein:

• Bước 1: Bệnh nhân siết chặt ngón cái trong bàn tay (như nắm đấm có ngón cái ở trong)
• Bước 2: Giữ tư thế này, bệnh nhân gập cổ tay về phía xương trụ
• Bước 3: Động tác này tạo ra lực căng trực tiếp lên gân dạng dài và duỗi ngắn ngón cái
• Bước 4: Đau xuất hiện tại khu vực mỏm trâm xương quay là dấu hiệu dương tính

Cách thức đánh giá kết quả test

Cả hai biến thể đều cần được thực hiện một cách cẩn thận và so sánh với bên không triệu chứng. Mức độ đau được đánh giá theo thang điểm từ 0-10, trong đó:

• 0-3 điểm: Âm tính hoặc nghi ngờ
• 4-6 điểm: Dương tính nhẹ
• 7-10 điểm: Dương tính rõ ràng

Test được coi là có giá trị chẩn đoán cao khi kết hợp với các triệu chứng đặc trưng khác như đau khi vặn nắp chai, bế con, hoặc các động tác duỗi-dạng ngón cái.

Vai trò của siêu âm trong chẩn đoán de Quervain

Ưu điểm của siêu âm gân

Siêu âm đã trở thành công cụ chẩn đoán hình ảnh có giá trị cao trong đánh giá hội chứng de Quervain. Phương pháp này cho phép:

• Đo chính xác bề dày bao gân: Bao gân bình thường có độ dày khoảng 0.5-0.8mm, trong khi ở bệnh nhân de Quervain có thể tăng lên 1.5-3mm
• Đánh giá mức độ viêm: Hình ảnh tăng âm vang quanh bao gân cho thấy mức độ viêm và dịch tích tụ
• Theo dõi hiệu quả điều trị: Có thể so sánh trước và sau khi điều trị để đánh giá kết quả
• Hướng dẫn tiêm chính xác: Giúp bác sĩ tiêm corticoid đúng vị trí bao gân

Các chỉ số siêu âm quan trọng

Trong chẩn đoán de Quervain bằng siêu âm, các thông số cần chú ý gồm:

• Độ dày bao gân: Tăng trên 1.2mm được coi là bất thường
• Tín hiệu âm vang: Giảm âm vang của gân, tăng âm vang quanh bao gân
• Dịch trong bao gân: Xuất hiện các vùng giảm âm vang tương ứng với dịch viêm
• Vận động gân: Siêu âm động cho thấy gân trượt không mượt mà trong bao gân

Chẩn đoán phân biệt với các bệnh lý khác

Phân biệt với viêm khớp CMC ngón cái

Viêm khớp carpometacarpal (CMC) ngón cái có nhiều điểm tương đồng với hội chứng de Quervain, nhưng có những đặc điểm phân biệt rõ ràng:

• Vị trí đau: Viêm khớp CMC đau tập trung tại khớp ngón cái với xương bàn tay, trong khi de Quervain đau tại mỏm trâm xương quay
• Test nghiệm pháp: Viêm khớp CMC có test nghiệm cà chua dương tính (grinding test), còn de Quervain có test Finkelstein/Eichhoff dương tính
• Hình ảnh X-quang: Viêm khớp CMC thường có hẹp khe khớp, gai xương, trong khi de Quervain X-quang bình thường
• Đáp ứng điều trị: Viêm khớp CMC đáp ứng kém với tiêm corticoid vào bao gân

Phân biệt với gãy xương thuyền

Gãy xương thuyền (scaphoid fracture) cũng có thể gây đau tại khu vực rãnh giải phẫu, cần phân biệt cẩn thận:

• Cơ chế chấn thương: Gãy xương thuyền thường có tiền sử té ngã chống tay, trong khi de Quervain thường do hoạt động lặp lại
• Đau khi ấn: Gãy xương thuyền đau khi ấn trực tiếp vào xương, de Quervain đau khi ấn vào bao gân
• Test vận động: Gãy xương thuyền hạn chế vận động cổ tay, de Quervain chủ yếu đau khi duỗi-dạng ngón cái
• Hình ảnh học: Cần chụp X-quang nhiều tư thế hoặc CT để phát hiện gãy xương thuyền

Giới hạn của các phương pháp chẩn đoán

Hạn chế của test lâm sàng

Mặc dù test Finkelstein và Eichhoff có độ nhạy cao, nhưng vẫn tồn tại một số hạn chế:

• Tỷ lệ dương tính giả: Khoảng 10-15% người bình thường cũng có thể có test dương tính nhẹ
• Phụ thuộc vào người thực hiện: Kỹ thuật và lực tác động không đồng nhất có thể ảnh hưởng kết quả
• Ảnh hưởng tâm lý: Bệnh nhân lo lắng có thể phóng đại mức độ đau
• Không phân biệt mức độ nặng: Test không thể đánh giá chính xác mức độ tổn thương bao gân

Hạn chế của siêu âm

Siêu âm gân tuy có nhiều ưu điểm nhưng cũng có những giới hạn nhất định:

• Phụ thuộc kỹ thuật viên: Kết quả siêu âm phụ thuộc nhiều vào kinh nghiệm của người thực hiện
• Không thấy được xương: Không đánh giá được tổn thương xương kèm theo
• Chi phí: Tăng chi phí khám chữa bệnh, không phải lúc nào cũng cần thiết
• Thay đổi theo thời gian: Độ dày bao gân có thể thay đổi theo hoạt động và thời điểm trong ngày

Khi nào cần chẩn đoán chuyên sâu và can thiệp tích cực

Việc chẩn đoán de Quervain chính xác là tiền đề cho quyết định điều trị phù hợp. Các trường hợp sau cần được đánh giá chuyên sâu và có thể cần can thiệp phẫu thuật:

• Triệu chứng kéo dài trên 6 tháng mà không đáp ứng với điều trị bảo tồn
• Đau nặng, ảnh hưởng nghiêm trọng đến sinh hoạt hàng ngày và công việc
• Thất bại điều trị nội khoa sau 2-3 lần tiêm corticoid
• Teo cơ mô cái do hạn chế vận động kéo dài

Trong những trường hợp này, phẫu thuật giải phóng bao gân là giải pháp triệt để. Thủ thuật này không phải ‘cắt bỏ dây chằng’ hoàn toàn mà là rạch vỏ bọc gân để tạo không gian, giải phóng sự chèn ép gân dạng dài và duỗi ngắn ngón cái.

Điều quan trọng là không nên chờ đợi quá lâu khi các phương pháp bảo tồn không hiệu quả. Can thiệp sớm sẽ giúp ngăn ngừa tổn thương cấu trúc lâu dài và đảm bảo phục hồi chức năng tốt nhất cho bệnh nhân.

Tại phòng khám, chi phí tiểu phẫu điều trị hội chứng de Quervain là 2 triệu đồng/tay, nếu cần mổ cả 2 tay trong cùng một lần thì chi phí là 3 triệu đồng. Sau phẫu thuật, bệnh nhân sẽ được kê toa thuốc với chi phí khoảng 200.000-400.000 đồng.

---

Theo dõi fanpage Gân Cơ Xương Khớp để cập nhật thông tin và những ca phẫu thuật mới nhất bạn nhé.