Đau gân ngón cái — Phân biệt de Quervain và viêm khớp ngón cái

Đau gân ngón cái là triệu chứng khá phổ biến mà nhiều bạn có thể gặp phải, đặc biệt là những ai thường xuyên sử dụng tay trong công việc hoặc hoạt động hàng ngày. Tuy nhiên, không phải ai cũng biết rằng cơn đau ở vùng ngón cái này có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân khác nhau. Hai tình trạng được gặp nhiều nhất chính là hội chứng de Quervain (viêm vỏ bọc gân) và viêm khớp ngón cái tay (arthritis CMC). Việc phân biệt chính xác hai bệnh lý này rất quan trọng, bởi phương pháp điều trị hoàn toàn khác nhau.

Tổng quan về đau gân ngón cái và các nguyên nhân chính

Vùng ngón cái và cổ tay là khu vực có cấu trúc giải phẫu phức tạp với nhiều gân, cơ, dây chằng và khớp phối hợp hoạt động. Khi bạn cảm thấy đau gân ngón cái, nguyên nhân có thể đến từ:

• Viêm vỏ bọc gân (hội chứng de Quervain)
• Viêm khớp bài ngón cái-xương bàn tay (arthritis CMC)
• Chấn thương gân hoặc dây chằng
• Hội chứng chèn ép thần kinh
• Các bệnh lý viêm khớp toàn thân

Trong đó, hai nguyên nhân phổ biến nhất là hội chứng de Quervain và viêm khớp CMC. Mặc dù đều gây ra đau gốc ngón cái, nhưng cơ chế bệnh sinh, triệu chứng và phương pháp điều trị lại hoàn toàn khác biệt.

Hội chứng de Quervain: Khi gân bị viêm và dày lên

Cơ chế bệnh sinh của de Quervain

Hội chứng de Quervain xảy ra khi vỏ bọc gân (tenosynovium) của hai gân duỗi ngón cái bị viêm và dày lên. Hai gân này bao gồm gân dạng dài ngón cái (abductor pollicis longus) và gân duỗi ngắn ngón cái (extensor pollicis brevis). Chúng đi qua một đường hầm chật hẹp ở cổ tay gọi là compartment đầu tiên.

Khi vỏ bọc gân bị viêm, không gian trong đường hầm này trở nên chật chội hơn, tạo ra tình trạng chèn ép và ma sát khi gân di chuyển. Điều này dẫn đến cơn đau đặc trưng và hạn chế vận động của ngón cái.

Triệu chứng đặc trưng của de Quervain

Các dấu hiệu nhận biết hội chứng de Quervain bao gồm:

• Đau nhói, rát ở phía ngón cái của cổ tay
• Đau tăng khi cử động ngón cái hoặc cổ tay
• Sưng, nóng tại vùng dưới ngón cái
• Cảm giác ‘kẹt’ khi duỗi hoặc dạng ngón cái
• Đau lan lên cẳng tay

Đặc biệt, đau khớp ngón cái cổ tay trong de Quervain thường xuất hiện khi thực hiện các động tác như vặn nắp chai, bế em bé, hoặc nắm chặt đồ vật.

Viêm khớp ngón cái: Khi sụn khớp bị hư hỏng

Cơ chế của viêm khớp CMC

Viêm khớp bài ngón cái-xương bàn tay (CMC arthritis) là tình trạng sụn khớp tại vị trí giao nhau giữa xương bài ngón cái và xương bàn tay bị hư hỏng, mòn. Đây là một trong những khớp chịu lực nhiều nhất của tay, tham gia vào hầu hết các hoạt động cầm nắm và véo kẹp.

Khi sụn khớp mòn, xương cọ xát trực tiếp vào nhau, gây viêm và đau. Theo thời gian, khớp có thể biến dạng và hạn chế nghiêm trọng chức năng của ngón cái.

Triệu chứng của viêm khớp CMC

Các biểu hiện của viêm khớp ngón cái bao gồm:

• Đau sâu, âm ỉ tại gốc ngón cái
• Đau tăng khi cầm nắm hoặc véo kẹp
• Cứng khớp, đặc biệt vào buổi sáng
• Sưng và biến dạng khớp
• Giảm lực cầm nắm
• Tiếng kêu ‘lục cục’ khi cử động

Phương pháp phân biệt de Quervain và viêm khớp CMC

Test thử lâm sàng

Để phân biệt hai tình trạng này, bác sĩ sẽ thực hiện các test thử đặc hiệu:

Test Finkelstein (dương tính với de Quervain):

• Bệnh nhân nắm tay thành nắm đấm, ngón cái để trong lòng bàn tay
• Bác sĩ cử động cổ tay về phía ngón út
• Nếu xuất hiện đau dọc theo phía ngón cái của cổ tay = test dương tính

Grind test (dương tính với viêm khớp CMC):

• Bác sĩ cố định xương bài tay
• Xoay và ép xương bài ngón cái vào khớp CMC
• Nếu xuất hiện đau và tiếng kêu tại khớp = test dương tính

Bảng so sánh nhanh

Dưới đây là bảng so sánh giúp bạn phân biệt nhanh hai tình trạng:

Đặc điểm	De Quervain	Viêm khớp CMC
Vị trí đau chính	Phía ngón cái của cổ tay	Gốc ngón cái, khớp CMC
Tính chất đau	Nhói, rát khi cử động	Âm ỉ, sâu, tăng khi cầm nắm
Test dương tính	Finkelstein test	Grind test
Độ tuổi hay gặp	20-50, đặc biệt phụ nữ sau sinh	Trên 50, nữ > nam
Biến dạng khớp	Không	Có thể có

Chẩn đoán hình ảnh và vai trò của chúng

Siêu âm gân trong chẩn đoán de Quervain

Siêu âm gân là công cụ chẩn đoán hình ảnh có giá trị cao trong việc xác định de Quervain. Phương pháp này có thể:

• Đo độ dày của vỏ bọc gân
• Phát hiện tích dịch trong vỏ bọc gân
• Đánh giá mức độ hẹp của đường hầm gân
• Loại trừ các tổn thương khác

X-quang trong chẩn đoán viêm khớp CMC

Đối với viêm khớp CMC, X-quang là phương pháp chẩn đoán chính, có thể hiển thị:

• Hẹp khe khớp
• Tăng sinh xương (gai xương)
• Xơ vữa dưới sụn
• Biến dạng khớp

Điều trị de Quervain: Từ bảo tồn đến phẫu thuật

Điều trị bảo tồn và giới hạn của nó

Các phương pháp điều trị bảo tồn cho de Quervain bao gồm:

• Nghỉ ngơi và tránh các hoạt động gây đau
• Nẹp cố định cổ tay và ngón cái
• Thuốc chống viêm không steroid
• Vật lý trị liệu
• Tiêm corticoid vào vỏ bọc gân

Tuy nhiên, cần lưu ý rằng các phương pháp bảo tồn chỉ có hiệu quả với những trường hợp nhẹ hoặc giai đoạn đầu. Đối với những bệnh nhân có tổn thương nặng, vỏ bọc gân dày và xơ hóa nhiều, điều trị nội khoa thường thất bại.

Phẫu thuật giải phóng de Quervain

Khi điều trị bảo tồn thất bại hoặc bệnh tiến triển nặng, phẫu thuật hội chứng de Quervain là giải pháp triệt để. Tiểu phẫu này thực hiện rạch vỏ bọc gân dày, tạo không gian rộng hơn cho gân di chuyển, không phải ‘cắt bỏ dây chằng’ hoàn toàn như nhiều người hiểu lầm.

Ưu điểm của phẫu thuật de Quervain:

• Giải quyết triệt để nguyên nhân bệnh
• Tỷ lệ thành công cao (trên 95%)
• Thời gian hồi phục ngắn
• Ít biến chứng

Điều trị viêm khớp CMC: Phức tạp hơn nhiều

Điều trị bảo tồn viêm khớp CMC

Điều trị viêm khớp ngón cái phức tạp hơn de Quervain vì đây là tổn thương cấu trúc không thể hồi phục hoàn toàn:

• Thuốc giảm đau và chống viêm
• Nẹp hỗ trợ ngón cái
• Tiêm corticoid hoặc hyaluronic acid vào khớp
• Vật lý trị liệu và tập luyện
• Thay đổi lối sống và hoạt động

Các lựa chọn phẫu thuật

Khi điều trị bảo tồn không còn hiệu quả, có nhiều lựa chọn phẫu thuật:

• Cắt bỏ xương hình thang (trapeziectomy)
• Tạo hình khớp bằng gân (LRTI)
• Hàn khớp (arthrodesis)
• Thay khớp nhân tạo

Tầm quan trọng của chẩn đoán sớm và điều trị đúng thời điểm

Việc phân biệt chính xác giữa de Quervain và viêm khớp CMC không chỉ mang tính học thuật mà còn có ý nghĩa thực tiễn quan trọng. Đau gân ngón cái do de Quervain nếu được chẩn đoán và điều trị kịp thời sẽ có tiên lượng rất tốt. Ngược lại, viêm khớp CMC là bệnh lý thoái hóa, cần được quản lý lâu dài và can thiệp sớm để tránh biến chứng.

Điều đáng lưu ý là cả hai tình trạng này đều có thể xuất hiện đồng thời ở cùng một bệnh nhân, đặc biệt là phụ nữ trung niên. Trong trường hợp này, việc điều trị cần được cân nhắc kỹ lưỡng và có thể phải phối hợp nhiều phương pháp.

Chi phí điều trị cần lưu ý

Đối với những trường hợp cần can thiệp phẫu thuật de Quervain, chi phí tiểu phẫu tại phòng khám là 2 triệu đồng/tay, nếu phẫu thuật 2 tay cùng một lần thì chi phí là 3 triệu đồng. Chi phí này không áp dụng bảo hiểm y tế nhưng có thể hỗ trợ xuất hóa đơn VAT. Sau phẫu thuật, bạn cần dùng thuốc trong khoảng 7-10 ngày với chi phí từ 200.000 đến 400.000 đồng.

Kết luận và lời khuyên cho người bệnh

Đau gân ngón cái có thể có nhiều nguyên nhân khác nhau, trong đó de Quervain và viêm khớp CMC là hai tình trạng phổ biến nhất. Mặc dù đều gây ra đau đớn và hạn chế vận động, nhưng cơ chế bệnh sinh, triệu chứng và phương pháp điều trị hoàn toàn khác biệt.

Việc tự chẩn đoán và điều trị tại nhà có thể dẫn đến chậm trễ trong việc có được phương pháp điều trị đúng đắn. Nếu bạn đang gặp phải tình trạng đau gốc ngón cái kéo dài, đặc biệt là khi đã thử các biện pháp nghỉ ngơi và thuốc giảm đau mà không cải thiện, hãy tìm đến bác sĩ chuyên khoa để được thăm khám và tư vấn chính xác.

Nhớ rằng, can thiệp sớm không chỉ giúp giảm đau hiệu quả mà còn tránh được những biến chứng lâu dài có thể ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống và khả năng lao động của bạn.

---

Theo dõi fanpage Gân Cơ Xương Khớp để cập nhật thông tin và những ca phẫu thuật mới nhất bạn nhé.